‘Body & Brein’ is een superinitiatief.

Voor BODY & Brein spraken we met Margriet sitskoorn. Zij is professor aan de Universiteit van Tilburg en verricht als neuropsychologe onderzoek naar de relatie tussen hersenen en gedrag. Naast haar werk als wetenschap- per schrijft ze boeken en columns en geeft ze veel interviews. Dit doet ze omdat ze het heel belangrijk vindt dat de informatie die zij en anderen opdoen in onderzoek wordt verspreid, dat veel mensen enthousiast worden, gaan nadenken over de werking van hun hersenen en hier meer over willen weten.

“ik begon met het bestuderen van gedrag van mensen en gaandeweg mijn studie ontdekte ik dat, om gedrag goed te kunnen begrijpen, je de hersenen moet begrijpen. ik ben neuropsychologie gaan studeren en je kunt zeggen dat het onderzoek naar de werking van het brein een passie voor me is geworden. Mijn grotere doel is de opgedane kennis te gebruiken voor preventie, revalidatie en ontwikkeling en door te geven aan de mensen om me heen om samen te ontwikkelen in een positieve, gezonde richting.”

Waarom ligt het voor de hand dat mensen meer gaan nadenken over het functioneren van hun hersenen? ”Door je brein ben je immers wie je bent. alles wat je denkt, voelt en ziet, wat je onderneemt, alles wat je je herinnert, noem alles maar op, dat komt door je herse- nen. De werking van je brein bepaalt ook de interactie met iemand anders. als je iets weet over de ontwikkeling van het brein kun je wellicht ook beter het gedrag van een ander begrijpen. Denk maar eens aan het soms moeilijk te vatten gedrag van pubers. Door meer inzicht in de werking van het puberbrein zal er meer begrip komen voor hun gedrag en zal het onder andere voor ouders misschien gemakkelijker zijn hier mee om te gaan.”

Wat gebeurt er eigenlijk met het brein als je sportief beweegt? ”We weten dat bewegen de plasticiteit van de hersenen vergroot, maar waarom, dat weten we niet. Mogelijk is de verbetering van de doorbloeding van de hersenen de oor- zaak. Ook zou het kunnen dat er door het bewegen stofjes

in de hersenen worden aangemaakt die een gunstige in- vloed hebben. Het blijkt dat beweging waarbij aanspraak wordt gedaan op kracht én uithoudingsvermogen het meest effectief is, maar ook een paar keer wandelen in de week heeft al effect.“

“er is ook gekeken welk effect het heeft op je brein als je bewegingen in gedachten doet. Het blijkt dat het doen van een beweging in je gedachten nagenoeg dezelfde ver- anderingen in je brein teweeg brengt als het daadwerke- lijk doen van die beweging. als je bijvoorbeeld iemand in gedachten piano laat spelen en je laat een ander hetzelfde echt spelen dan zie je in het brein van deze mensen bijna dezelfde veranderingen optreden. Door in je gedachten bewegingen te oefenen zou je je motoriek en daarmee je sportieve prestaties kunnen verbeteren.”

Zou je het trainen in de sport met het trainen van je brein kunnen vergelijken? “recentelijk onderzoek heeft aangetoond dat dagdromen heel goed is voor het logisch denken, om op nieuwe ideeën te komen. Misschien is het een idee om voordat je je hersenen aan het werk zet een soort warming up voor de hersenen doet. iedereen heeft daar zijn eigen manieren voor. ik besteed voor dat ik ga schrijven graag wat tijd

aan opruimen en thee zetten of ik loop een rondje over de markt om “los” te komen van alles, wat te dromen en op nieuwe ideeën te komen . als je goed moet presteren is het belangrijk dat je goed slaapt en goed ontbijt. Ontbijtvoedingsstoffen zijn belangrijk voor je brein. Sommige prestaties op school bijvoorbeeld zijn beter als je goed ontbeten hebt. Ook is het belangrijk dat je langdurige stress vermijdt. Langdu- rige stress of heftige stress bijvoorbeeld in oorlogssituaties zorgen ervoor dat hersencellen en netwerken beschadigd raken en minder gaan functioneren. Hersenen zijn na- tuurlijk niet helemaal hetzelfde als spieren. Het is niet zo dat als je opeens heel hard gaat nadenken er iets knapt. Hersenen hebben wel tijd nodig om te leren denken. Dat is een proces dat in stapjes gaat, dat is eigenlijk een lange warming-up, het betekent opvoeden en ontwikkelen.”

“Dan het trainen van de hersenen zelf. We weten dat je alles waar je aandacht aan geeft beter onthoudt. allerlei onderzoeken omtrent aandacht- of ontspanningsoefenin- gen in de vorm van meditatie of in een andere vorm tonen aan dat dat goed is voor je brein. De hersenen kennen

in dat opzicht geen goed of slecht, ze proberen over het algemeen zich aan te passen aan datgene wat je van ze vraagt. alles wat je doet zet aan tot ontwikkeling in je brein. alles wat je méér doet kan zich sterker ontwikkelen. Ben je de hele dag tegen iedereen aan het zeuren dan ontwikkel je perfecte zeurnetwerken en gaat het zeuren je steeds gemakkelijker af. Het zou goed zijn als mensen zich realiseren dat je ontwikkelt wat je vaak doet. in die zin is er duidelijk de link met sport. Je kunt wel ergens aanleg voor hebben maar ook dan moet je trainen, trainen en nog eens trainen om een topsporter te worden. voor het brein geldt hetzelfde: je moet trainen om netwerken in je brein te vormen om bepaald gedrag te laten plaatsvinden. Mindfulness is een ontspanningstechniek,.. Hierbij laat je alles wat je waarneemt wel binnen komen maar je gaat je er niet op focussen. Mensen die mindfulness trainen, heb- ben activatie in hun brein die meer gerelateerd wordt aan positief denken en zij hebben een beter afweersysteem ontwikkeld. Hierbij zie je dat deze vorm van ontspannen veranderingen in het brein teweeg brengt.”

“Om dingen die je moet onthouden effectief en voor langere tijd op te slaan in het brein is het belangrijk niet teveel te leren kennis in een te korte tijd te proppen. Slaap is hierbij ook belangrijk. Onderzoek heeft aangetoond dat ’s middags een uur slapen goed is om dat wat je geleerd hebt op te slaan. Slaap is goed voor de plasticiteit van het brein, met name voor het geheugen. elk persoon is verschillend maar je zou naar minimaal 6 uur slapen moeten streven.”

Het past bij de passie van Margriet Sitskoorn om kennis van het brein te vergaren en door te geven. tenslotte: ”Blijf het brein stimuleren door beweging in combinatie met intellectuele uitdaging. gezond leven is echt niet saai en vervelend maar een prettige ervaring!”.

kader ‘Het Maakbare Brein’ van Margriet Sitskoorn Het maakbare brein beschrijft hoe de hersenen zich ontwikkelen en hoe dit zich verhoudt tot het leren van een tweede taal, een absoluut gehoor of het onderdrukken van impulsen. Bijzondere levensverhalen laten zien dat gedrag en omgeving je hersenen vormen en je vermogens bepalen: een violiste die een kwart van haar hersenen verloor kon toch professioneel blijven spelen, en een jongen die door kippen werd opgevoed veranderde zijn kippengedrag in menselijk gedrag. aan de hand van de laatste inzichten uit het hersenonder- zoek en voorbeelden uit de praktijk laat Margriet Sitskoorn zien hoe we door ons gedrag zélf onze hersenen kunnen vormen en zo beter kunnen functioneren. Het maakbare brein geeft een handreiking voor sterker hersenwerk en een krachtige persoonlijke ontwikkeling.